PRZYDATNOŚĆ DO CELÓW LECZNICZYCH

Wody kwasowęglowe stosowane są zarówno do picia, jak i do kąpieli. Przydatność ich do celów leczniczych związana jest z zawartością rozpuszczonego dwutlenku węgla. Wiadomo, że rozpuszczalność dwutlenku węgla w wodzie maleje wraz ze wzrostem temperatury (przy 0°C wynosi ona 3,35 g/l, przy 20°C — 1,69 g/l, przy 40°C — 0,97 g/l).Zwykle w kąpielach kwasowęglowych woda ma temperaturę 33—37°C. Tak więc, aby roz­twór był nasycony, albo jeszcze lepiej — prze­sycony, musujący, powinien zawierać w litrze nie mniej niż 1,4 g C02. W wodzie kwasowę- glowej z gorących źródeł dwutlenek węgla wy­dziela się w postaci pęcherzyków już przy stę­żeniu 0,6—0,7 g/l. Wody kwasowęglowe stoso­wane w kuracji pitnej nie muszą być roztwo­rami nasyconymi.W podziemnych komorach dwutlenek węgla rozpuszcza się w wodzie i daje słaby kwas wę­glowy, który reagując z zasadami tworzy sole stanowiące główne składniki wapienia, kredy, marmuru.

SKŁAD JONOWY WÓD

Duże znaczenie ma także skład jonowy wód mineralnych. Chociaż mogą być w nich zawar­te prawie wszystkie znane pierwiastki, najwię­cej jest anionów: siarczanowego, wodorowęgla­nowego, chlorkowego oraz kationów:  sodu, magnezu, wapnia.Od zawartości makroskładników: anionów kationów w wodzie mineralnej zależy jej dzia­łanie na organizm człowieka. W wielu przypad­kach wody mineralne mają skomplikowany zestaw jonowy. Klasyfikuje się je według za­wartości dominującego składnika: anionu (chlor­kowe, siarczanowe, wodorowęglanowe) i katio­nu (wapniowe, magnezowe, sodowe).Do grupy B zaliczane są wody kwasowęglo- we. Dawniej do tej grupy zaliczano tylko sła­bo zmineralizowane wody zawierające przynaj­mniej 1 g/l wolnego dwutlenku węgla. Według współcześnie obowiązującej klasyfikacji (wg N. Woronina) do grupy tej wchodzi znacznie więcej rodzajów wód zawierających anion wo­dorowęglanowy.

SKŁAD I LECZNICZE DZIAŁANIE

Biorąc pod uwagę skład i lecznicze działa­nie źródeł Iwanow i Niewrajew wyróżnili sie­dem rodzajów naturalnych wód mineralnych. Do grupy A zaliczono wody, których lecz­nicze działanie zależy od zawartości w nich substancji mineralnych i składu jonów. Ze względu na ilość rozpuszczonych soli dzielą się one na wody o niewielkiej mineralizacji i diu- retycznym (moczopędnym) działaniu, o średniej mineralizacji, stosowane — podobnie jak po­przednie — w kuracjach pitnych, oraz o dużej mineralizacji, stosowane do kąpieli leczniczych. Należy pamiętać, że picie wód chlorkowych siarczkowych o mineralizacji większej niż 14—15 g na litr może prowadzić do podrażnie­nia błony śluzowej żołądka i zaostrzenia cho­rób przewodu pokarmowego. Solanki (o mine­ralizacji większej niż 150 g/l, a niekiedy do­chodzącej do 650 g/l) nawet do kąpieli leczni­czych należy rozcieńczać słodką wodą.

PODZIAŁ WÓD MINERALNYCH

Klasyfikacja wszystkich występujących w przyrodzie wód nie jest łatwa. Bardzo wiele odkrytych źródeł ma wody o najróżniejszym składzie. Także podział wód mineralnych ze względu na ich właściwości lecznicze, jak do­tąd, nie powiódł się. Częściowo dokonali tego W. Iwanow i G. Niewrajew, którzy opracowali, po długotrwałych i żmudnych badaniach licz­nych źródeł, w tym także przez siebie odkry­tych, klasyfikację wód leczniczych występują­cych w Związku Radzieckim. Uwzględnili w niej jakościowe różnice między różnymi woda­mi oraz różnice w ich pochodzeniu . Poszczególne parametry wód: ogólna minerali­zacja, zawartość poszczególnych składników, temperatura, zawartość mikroelementów, kwa­sowość (pH), radioaktywność itd., określane są nie oddzielnie, lecz kompleksowo. Jest to bardzo ważne dla oceny wód mineralnych ze względu na ich właściwości lecznicze.

 

WSZYSTKIE PODZIEMNE WODY

Wspom­niane baseny artezyjskie, takie jak Kotlina Podmoskiewska lub Nizina Północnoukraińska, nieraz zajmują bardzo duże obszary. Położone w nich doliny rzek i parowy przecinają w nie­których miejscach wodonośne warstwy i wów­czas po ich stokach spływają ze źródeł stru­mienie wód słodkich albo zmineralizowanych.Wszystkie podziemne wody mają duże zna­czenie nie tylko lecznicze, ale i oczyszczające, ponieważ przenikając przez glebę i skały usu­wają z nich bakterie. W przypadku gdy wody te nie są zbyt mocno zmineralizowane, stano­wią źródło wody pitnej. Wiele źródeł, których wody pochodzą z opadów atmosferycznych, po­wstawało w wyniku przesączania się wód po­wierzchniowych do zbiorników artezyjskich. Zawartość w nich różnych soli zależy od ro­dzaju skał napotkanych przez wodę na drodze swej podziemnej wędrówki.

WODONOŚNA WARSTWA

Pod tymi warstwami zalegają skały nie przepuszczające wody, np. gliny, granity, od powierzchni dzieli wody głębinowe najczę­ściej glina. Jednakże mimo to do warstw prze­puszczalnych przenikają wody z opadów atmo­sferycznych. Dzieje się tak w miejscach, gdzie warstwa wodonośna podchodzi do powierzchni ziemi. Tak więc miejsce zasilania oddalone może być setki kilometrów od miejsca, gdzie dowiercono się do międzywarstwowych wód mineralnych.Gdy wodonośna warstwa razem z leżącymi nad nią warstwami nieprzepuszczalnymi two­rzy nieckę (zwaną też basenem), między warst­wowa woda znajduje się pod dużym ciśnie­niem. Jeśli w takiej niecce zostanie wykopana studnia, poziom wody w niej podniesie się albo nawet zacznie ona tryskać w postaci fontanny. Międzywarstwowe wody znajdujące się pod ciśnieniem nazywane są wodami artezyjskimi (od francuskiej prowincji Artois, gdzie po raz pierwszy znaleziono tego typu źródła).

MINERALIZACJA WÓD

Dzięki badaniom prowadzonym na dużej czę­ści europejskiego terytorium Związku Radziec­kiego wiemy, że na obszarze około 700 000 km2, obejmującym Wołogdę, Jarosławl, Moskwę — znajduje się zbiornik wód podziemnych. Już  w XIX wieku wysunięto hipotezę, że woda, któ­rą są nasiąknięte warstwy starych skał zalega­jące w tym rejonie, stanowi pozostałość mórz, które kiedyś (około 500 min lat temu) rozcią­gały się tu. W nich osadzały się stopniowo co­raz to nowe skały wapienne, w pory których wchodziła morska woda. Mineralizacja wód w takim przypadku często bywa dosyć duża (200—600 mg na 1 1, a nawet więcej). Te „pod­ziemne morza” zostały odkryte na dużej po­wierzchni od Wołogdy do Moskwy i dalej na południe, a także w okolicach Ałma Aty i Guriewa (nad Morzem Kaspijskim). Wody mórz podziemnych nazywane są międzywarstwowymi. Skupiają się one -zwykle w poziomo ułożonych warstwach składających się z piasku, żwiru i spękanych wapieni, w których ulegają mine­ralizacji.